Przedszkole specjalne czy integracyjne, różnice

Przedszkole specjalne czy integracyjne? Przedszkole specjalne przyjmuje wyłącznie dzieci z orzeczeniem i daje bardzo małe grupy z intensywną terapią. Przedszkole integracyjne łączy dzieci z niepełnosprawnością i bez niej, z dodatkowym nauczycielem w sali. Wybór zależy od potrzeb dziecka, zaleceń orzeczenia i decyzji rodzica.

W praktyce rodzic ma do wyboru cztery formy: przedszkole specjalne, przedszkole integracyjne, przedszkole ogólnodostępne z oddziałem integracyjnym oraz zwykłe przedszkole ogólnodostępne. Każda ma inne zalety i inne ograniczenia. Poniżej opisujemy je po kolei i podpowiadamy, jak podjąć decyzję.

Przedszkole specjalne

Przedszkole specjalne jest przeznaczone wyłącznie dla dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Oddziały są małe, a ich liczebność zależy od rodzaju niepełnosprawności. Najmniejsze grupy tworzy się dla dzieci z autyzmem i z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Pracują w nich nauczyciele z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej właściwej dla danej niepełnosprawności, a terapia jest wpleciona w cały dzień, nie tylko w pojedyncze zajęcia.

Przedszkole specjalne sprawdza się zwykle wtedy, gdy dziecko:

• potrzebuje bardzo intensywnego, codziennego wsparcia terapeutycznego,
• źle funkcjonuje w dużej i głośnej grupie,
• ma znaczne trudności w komunikacji, samoobsłudze albo poruszaniu się,
• wymaga stałej, indywidualnej uwagi dorosłego przez większość dnia.

Ograniczeniem jest mniejszy kontakt z rówieśnikami rozwijającymi się typowo, od których dzieci uczą się mowy, zabawy i zachowań społecznych przez naśladowanie.

Przedszkole integracyjne

Przedszkole integracyjne ma wszystkie oddziały integracyjne. W każdej grupie są dzieci z orzeczeniem i dzieci bez niepełnosprawności. Oddział integracyjny liczy nie więcej niż 20 dzieci, w tym nie więcej niż 5 dzieci niepełnosprawnych. Zgodnie z rozporządzeniem MEN z 9 sierpnia 2017 r. w takim oddziale obowiązkowo pracuje dodatkowo nauczyciel z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej, który współorganizuje kształcenie integracyjne. Szerzej opisujemy jego rolę w poradniku nauczyciel wspomagający w przedszkolu.

Przedszkole integracyjne bywa dobrym wyborem, gdy dziecko:

• dobrze znosi grupę rówieśników i potrafi z niej korzystać,
• potrzebuje wsparcia, ale nie przez cały czas,
• uczy się przez naśladowanie innych dzieci,
• ma przed sobą perspektywę szkoły ogólnodostępnej albo integracyjnej.

Oddział integracyjny w przedszkolu ogólnodostępnym

To rozwiązanie pośrednie. Przedszkole jest zwykłą placówką, ale ma jeden lub kilka oddziałów integracyjnych. W oddziale obowiązują te same zasady co w przedszkolu integracyjnym: limit 20 dzieci, w tym do 5 z niepełnosprawnością, i dodatkowy nauczyciel specjalista. Różnica polega na tym, że reszta przedszkola działa jak placówka ogólnodostępna, więc zaplecze terapeutyczne bywa skromniejsze niż w przedszkolu w całości integracyjnym. Warto zapytać, ilu specjalistów jest zatrudnionych i czy obsługują tylko oddział integracyjny, czy całe przedszkole.

Przedszkole ogólnodostępne

Dziecko z orzeczeniem może też chodzić do zwykłego oddziału w przedszkolu ogólnodostępnym. Placówka ma wtedy obowiązek realizować zalecenia z orzeczenia, przygotować IPET i zapewnić zajęcia rewalidacyjne. Dla dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi przedszkole ogólnodostępne obowiązkowo zatrudnia dodatkowo nauczyciela z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej. Przy innych niepełnosprawnościach dyrektor może, ale nie musi, zatrudnić takie wsparcie.

Ta forma bywa dobra dla dzieci, które funkcjonują blisko normy rozwojowej i potrzebują głównie zajęć specjalistycznych oraz drobnych dostosowań. Ryzykiem jest duża grupa, w której nauczyciel nie zawsze ma czas na indywidualną pracę.

Porównanie form przedszkola

Kto decyduje o wyborze przedszkola

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wskazuje zalecane formy kształcenia, ale ostateczny wybór placówki należy do rodzica. Wynika to z art. 127 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe: kształcenie specjalne może być prowadzone w przedszkolach ogólnodostępnych, integracyjnych, z oddziałami integracyjnymi, specjalnych i z oddziałami specjalnymi. Rodzic decyduje, z której formy skorzysta, a placówka ma obowiązek realizować zalecenia z orzeczenia.

Praktycznie wygląda to tak:

1. Zespół orzekający w poradni psychologiczno-pedagogicznej wydaje orzeczenie z zaleceniami.
2. Rodzic wybiera rodzaj przedszkola i konkretne placówki.
3. Rodzic składa wniosek w rekrutacji albo zgłasza dziecko w placówce, dołączając orzeczenie.
4. Przedszkole organizuje wsparcie i przygotowuje IPET.

Jeśli w okolicy nie ma miejsca w placówce odpowiedniej do potrzeb dziecka, zwróć się do gminy. Organ prowadzący powinien wskazać przedszkole, w którym dziecko otrzyma kształcenie specjalne, a w razie potrzeby zorganizować dowóz. Jeśli dziecko nie ma jeszcze orzeczenia, zacznij od poradnika orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Jak podjąć decyzję

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi dla wszystkich dzieci. Pomocne bywają takie pytania:

• Jak dziecko reaguje na hałas i dużą liczbę osób?
• Czy uczy się, obserwując inne dzieci?
• Ile indywidualnej pomocy potrzebuje w ciągu dnia, na przykład przy jedzeniu, toalecie, ubieraniu?
• Co zalecają terapeuci i poradnia, którzy znają dziecko?
• Jak wygląda oferta konkretnych placówek w okolicy?

Warto odwiedzić przynajmniej jedno przedszkole specjalne i jedno integracyjne, porozmawiać ze specjalistami i zobaczyć grupy w czasie zajęć. Konkretna placówka bywa ważniejsza niż sam typ przedszkola.

Rekrutacja do przedszkola specjalnego i integracyjnego

Zasady rekrutacji różnią się w zależności od rodzaju placówki i gminy. Do publicznego przedszkola integracyjnego dzieci z orzeczeniem przyjmuje się zwykle w ramach rekrutacji prowadzonej przez gminę, a niepełnosprawność dziecka jest jednym z kryteriów ustawowych branych pod uwagę w pierwszym etapie. Liczba miejsc dla dzieci z niepełnosprawnością w oddziale integracyjnym jest jednak ograniczona do pięciu, dlatego warto złożyć wniosek w terminie i wskazać kilka placówek.

Przedszkola specjalne często mają odrębny tryb przyjęć, bo przyjmują wyłącznie dzieci z orzeczeniem. Zdarza się, że rekrutacja odbywa się przez cały rok, jeśli są wolne miejsca w oddziale odpowiednim dla danej niepełnosprawności. Przed złożeniem dokumentów zapytaj dyrektora, jakie oddziały działają w placówce, czy jest miejsce w grupie odpowiedniej dla twojego dziecka i jakich dokumentów potrzebuje przedszkole poza orzeczeniem.

Harmonogram rekrutacji ogłasza gmina, zwykle na początku roku kalendarzowego. Jeśli dziecko dopiero czeka na orzeczenie, złóż wniosek w poradni jak najwcześniej, bo bez dokumentu trudno ubiegać się o miejsce w oddziale dla dzieci z niepełnosprawnością.

Zmiana placówki

Decyzja nie jest ostateczna. Dziecko, które zaczęło w przedszkolu specjalnym, może po roku czy dwóch przejść do oddziału integracyjnego, gdy zrobi postępy. Bywa też odwrotnie, gdy okazuje się, że duża grupa jest dla dziecka zbyt obciążająca. Przy zmianie warto:

• porozmawiać z zespołem przygotowującym IPET o gotowości dziecka,
• zaplanować stopniową adaptację w nowym miejscu,
• przekazać nowej placówce dokumentację, w tym ocenę funkcjonowania i IPET,
• sprawdzić, czy orzeczenie jest nadal aktualne i czy zalecenia pasują do nowej formy.

Częste obawy rodziców

Wybór między przedszkolem specjalnym a integracyjnym często budzi emocje. Wielu rodziców obawia się, że przedszkole specjalne „zamknie” dziecku drogę do zwykłej szkoły. Tak nie jest. Forma wychowania przedszkolnego nie przesądza o dalszej edukacji, a przed pójściem do szkoły poradnia ponownie ocenia potrzeby dziecka i wydaje nowe orzeczenie na kolejny etap.

Inni rodzice boją się, że w grupie integracyjnej dziecko zginie wśród rówieśników albo będzie odrzucane. Tu dużo zależy od kadry. W dobrze prowadzonym oddziale nauczyciele uczą wszystkie dzieci współpracy i akceptacji różnic, a dzieci bez niepełnosprawności często stają się dla kolegów naturalnym wsparciem w zabawie.

Pomocne bywa spojrzenie na wybór jak na plan na rok, a nie na całe dzieciństwo. Ustal z zespołem specjalistów, po czym poznacie, że forma się sprawdza: na przykład czy dziecko chętnie przychodzi do przedszkola, czy rozwija komunikację, czy coraz lepiej radzi sobie z codziennymi czynnościami. Po kilku miesiącach wróćcie do tych kryteriów i oceńcie postępy razem. Jeśli dziecko korzysta też z zajęć wczesnego wspomagania rozwoju, uwzględnij opinię terapeutów, którzy je prowadzą, bo znają je z innej strony niż nauczyciele.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dziecko z orzeczeniem musi chodzić do przedszkola specjalnego?

Nie. Orzeczenie wskazuje zalecenia, ale to rodzic wybiera, czy dziecko pójdzie do przedszkola specjalnego, integracyjnego, oddziału integracyjnego czy ogólnodostępnego.

Czy w przedszkolu integracyjnym dziecko ma mniej terapii niż w specjalnym?

Zwykle terapia w przedszkolu specjalnym jest bardziej intensywna i obecna przez cały dzień. W przedszkolu integracyjnym dziecko ma zajęcia rewalidacyjne z orzeczenia oraz wsparcie dodatkowego nauczyciela w grupie.

Ile dzieci z niepełnosprawnością może być w oddziale integracyjnym?

Nie więcej niż 5, przy łącznej liczbie dzieci w oddziale nie większej niż 20.

Czy dziecko bez orzeczenia może chodzić do przedszkola integracyjnego?

Tak. W oddziałach integracyjnych większość dzieci nie ma orzeczenia, a ich obecność jest częścią idei integracji.

Co zrobić, jeśli wybrana forma się nie sprawdza?

Porozmawiaj z zespołem specjalistów w przedszkolu i z poradnią. Możesz zmienić placówkę w trakcie roku, a nowe przedszkole ma obowiązek realizować zalecenia z orzeczenia.